Dış Ticaret & Lojistik Terimleri Sözlüğü / Foreign Trade & Logistics Glossary
İhracat (EXP)
Bir ülkede üretilen mal veya hizmetlerin başka bir ülkeye satılması ve gönderilmesi işlemi. Gümrük beyannamesi, ticari fatura ve paketleme listesi zorunludur.
Export: The process of selling and shipping goods produced in one country to another. Customs declaration, commercial invoice and packing list are required.
İthalat (IMP)
Yabancı ülkelerden mal veya hizmet alınması işlemi. İthalat beyannamesi, gümrük vergisi hesaplaması ve ithale izin belgeleri gerektirir.
Import: The process of bringing goods from a foreign country. Requires import declaration, customs duty calculation, and relevant permits.
Navlun (FGHT)
Kargo taşımacılığı için taşıyıcıya ödenen ücret. Denizde konteyner başına (TEU/FEU), havada kg başına hesaplanır. Piyasa koşullarına göre dalgalanır.
Freight: The charge paid to a carrier for transporting cargo. In sea freight calculated per container (TEU/FEU), in air freight per kg. Rates fluctuate with market conditions.
CBM / M³ (Metreküp) (CBM/M³)
Kargo hacmini ölçmek için kullanılan birim. 1 CBM = 1 m³. LCL ve karayolunda hacimsel ağırlıkla gerçek ağırlık karşılaştırılır; büyük olan fiyatlandırılır.
CBM / M³ (Cubic Metre): Unit to measure cargo volume. 1 CBM = 1 m³. In LCL and road freight, volumetric weight is compared to actual weight and the greater is charged.
İç Nakliye (LOC.TRN)
Malların fabrika/depo ile liman veya havalimanı arasında karayoluyla taşınması. Fiyat mesafe, araç türü ve yüke göre değişir.
Inland Transport: Road transport of goods between the production/storage facility and the port or airport. Costs vary by distance, vehicle type, and cargo.
Lokal Masraf (LOC.CHG)
Yükleme veya boşaltma limanında taşıyıcı tarafından tahsil edilen ek ücretler. THC, liman güvenlik ücreti, B/L düzenleme bedeli gibi kalemleri kapsar.
Local Charges: Additional fees collected by the carrier at port of loading or discharge. Includes THC, port security surcharge, and B/L issuance fee.
Demuraj (DEM)
Konteynerin limanda, armatörün tanıdığı serbest süre aşıldıktan sonra alıcıya kesilen günlük ceza bedeli. Armatör/hat tarafından tahsil edilir.
Demurrage: A daily penalty charged to the consignee when a container remains at the terminal beyond the carrier's free time. Collected by the shipping line.
Detention (DET)
Konteyner liman dışına çıkarıldıktan sonra serbest süre aşılırsa uygulanan günlük ceza. Konteyner dışarıda gecikir — demurajdan farklıdır.
Detention: Daily penalty when a container is kept outside the terminal beyond free time. Unlike demurrage, the container is outside the port.
Free Time (Serbest Süre) (F/T)
Armatörün alıcıya konteyneri ücretsiz kullandırdığı gün sayısı. Aşılırsa demuraj (limanda) veya detention (dışarıda) başlar. Genellikle 7–14 gün.
Free Time: Days the carrier allows free container use. After expiry, demurrage (at terminal) or detention (outside) begins. Typically 7–14 days.
THC (Terminal Elleçleme Ücreti) (THC)
Konteynerin terminal içinde yükleme/boşaltma, istifleme ve aktarma işlemleri için alınan ücret. Navlun faturasında ayrı gösterilir.
THC (Terminal Handling Charge): Fee for loading/unloading, stacking and transfer of a container within the terminal. Usually shown separately on the freight invoice.
Konşimento (Bill of Lading) (B/L)
Deniz taşımacılığında taşıyıcının düzenlediği mülkiyet belgesi. Ciro ile devredilebilen orijinal konşimento, malın tesliminde aranır.
Bill of Lading (B/L): Official document issued by the carrier serving as a title document for sea freight. The original negotiable B/L is required for cargo release at destination.
AWB (Hava Konşimentosu) (AWB)
Hava taşımacılığında kullanılan taşıma belgesi. Mülkiyet belgesi değildir; taşıma sözleşmesi ve makbuz niteliği taşır.
AWB (Air Waybill): Transport document used in air freight. Unlike a sea B/L, it is not a document of title — it acts as a transport contract and receipt only.
Hacimsel Ağırlık (VOL.W)
Kargonun hacmine göre hesaplanan ağırlık. Hava: Boy × En × Yükseklik (cm) ÷ 6000. Gerçek ağırlıktan büyükse hacimsel ağırlık esas alınır.
Volumetric / Chargeable Weight: Weight calculated based on cargo volume. Air formula: L × W × H (cm) ÷ 6000. If greater than actual weight, volumetric weight is charged.
FCL (Full Container Load) (FCL)
Tek bir göndericiye ait malların tüm konteyneri doldurduğu taşıma. Konteyner yalnızca o kargoya ayrılır. Birim maliyet LCL'ye göre genellikle daha düşüktür.
FCL (Full Container Load): A shipment where one shipper fills the entire container exclusively. Unit cost is typically lower than LCL for large volumes.
LCL (Parsiyel Konteyner) (LCL)
Farklı göndericilere ait küçük hacimlerin aynı konteynerde birleştirilerek taşınması. Konsolidatör firma yükleri birleştirir; CBM veya ağırlık bazında fiyatlandırılır.
LCL (Less than Container Load): Small shipments from different shippers consolidated in the same container. Priced per CBM or weight, whichever is greater.
Paketleme Listesi (PKL)
Her kolinin içeriğini, ağırlığını ve boyutlarını gösteren detaylı belge. Gümrük muayenesi ve sigorta taleplerinde temel referans belgesidir.
Packing List: Detailed document showing the contents, weight and dimensions of each package. Key reference for customs inspection and insurance claims.
Gümrük Beyannamesi (GRCK)
Malların gümrük sınırından geçişinde yetkililere sunulan resmi beyan belgesi. İhracatta "ihracat beyannamesi", ithalatta "ithalat beyannamesi" olarak düzenlenir.
Customs Declaration: Official document submitted to customs when goods cross a border. Called "export declaration" on export and "import declaration" on import.
ETD / ETA (ETD/ETA)
ETD (Estimated Time of Departure): Tahmini kalkış zamanı. ETA (Estimated Time of Arrival): Tahmini varış zamanı. Operasyon takibinde temel parametrelerdir.
ETD / ETA: ETD: Estimated Time of Departure — expected departure of a vessel or flight. ETA: Estimated Time of Arrival. Core parameters for shipment tracking.
Gümrük Vergisi (DUTY)
Malların sınırdan geçişinde devlet tarafından tahsil edilen vergi. Genellikle malların CIF değeri üzerinden yüzde olarak hesaplanır. Oran ürün ve ülkeye göre değişir.
Customs Duty: Tax collected by the government when goods cross a border. Usually calculated as a percentage of the CIF value. Rates vary by product type and country of origin.
TEU / FEU (TEU/FEU)
TEU (Twenty-foot Equivalent Unit): 20 fitlik standart konteyner. FEU (Forty-foot Equivalent Unit): 40 fitlik konteyner. Liman kapasitesi ve navlun fiyatlandırmasında ölçü birimi.
TEU / FEU: TEU: standard 20-foot container. FEU: standard 40-foot container. Used as measurement units for port capacity and freight pricing.
Transit / Aktarma (TRANS)
Malların kaynak ülkeden hedefe giderken ara bir liman veya havalimanında başka araca aktarılması. Ek süre ve maliyet doğurabilir.
Transshipment / Transit: Transfer of cargo at an intermediate port or airport before reaching final destination. Can add time and cost to the supply chain.
RTG (Lastik Tekerlekli Vinç) (RTG)
Limanlarda konteyner istiflemek ve taşımak için kullanılan lastik tekerlekli portal vinç. Raylara bağlı olmadığından terminal içinde serbestçe hareket eder.
RTG (Rubber-Tyred Gantry Crane): A rubber-tyred gantry crane used in container terminals for stacking and moving containers. Not fixed to rails, allowing free movement within the yard.
Kalmar (Reach Stacker) (KALMAR)
Konteyner limanlarında konteynerleri taşımak ve istiflemek için kullanılan kaldırma aracı. Uzayan kolu sayesinde birkaç sıra derinliğe erişim sağlar.
Reach Stacker (Kalmar): A heavy lifting vehicle used in container terminals to move and stack containers. Its extendable boom allows access to containers several rows deep.
Çekici (Terminal Traktörü) (ÇEKİCİ)
Limanlarda ve kara nakliyesinde dorseler veya konteyner şaseleri çekmek için kullanılan ağır çekiş aracı. Yarı römork ile birlikte çalışır.
Terminal Tractor / Prime Mover: Heavy traction vehicle used in ports and road transport to pull trailers or container chassis. Operates with a semi-trailer.
Dorse (Yarı Römork) (DORSE)
Çekici tarafından çekilen, ön akslı olmayan yük taşıma aracı. Konteyner dorsesi, tenteli dorse, açık dorse gibi tipleri vardır. Karayolu taşımacılığının temel unsuru.
Semi-Trailer (Dorse): A trailer without a front axle, pulled by a prime mover. Types include container chassis, curtainsider, and flatbed. Fundamental unit of road freight.
Depo / Antrepo (W/H)
Depo: Malların geçici saklandığı yer. Antrepo: Gümrük gözetimi altında, vergiler ödenmeden malların bekletildiği gümrüklü alan. Antrepo süresi dolduğunda beyan yapılır.
Warehouse / Bonded Warehouse: Warehouse: storage facility. Bonded Warehouse: customs-controlled area where goods are stored without paying duties until cleared. Declaration is made upon exit.
Kargo Sigortası (INS)
Taşıma sırasında oluşabilecek hasar, kayıp veya çalınmaya karşı malları güvence altına alan sigorta. ICC (A), (B) ve (C) klozu farklı risk düzeylerini karşılar.
Cargo Insurance: Insurance covering goods against damage, loss or theft during transport. ICC clauses (A), (B), and (C) cover different levels of risk — A being the broadest.
Konsolidasyon (CONS)
Farklı göndericilere ait küçük hacimlerin tek bir büyük sevkiyat oluşturmak üzere bir araya getirilmesi. Maliyet avantajı sağlar; LCL ve grupaj taşımacılığının temelidir.
Consolidation: Combining small shipments from different shippers into a single larger consignment. Reduces cost; the basis of LCL and groupage transport.
Menşe Şahadetnamesi (C/O) (C/O)
Malların hangi ülkede üretildiğini belgeleyen resmi sertifika. Tercihli gümrük tarifeleri, serbest ticaret anlaşmaları ve kota uygulamalarında ibraz edilmesi zorunludur.
Certificate of Origin (C/O): Official certificate stating the country where goods were produced. Required to benefit from preferential tariffs, free trade agreements and quota applications.
Akreditif (Letter of Credit) (L/C)
Alıcının bankası aracılığıyla satıcıya ödeme güvencesi veren belgesel ödeme yöntemi. Belgelerin eksiksiz ibrazı halinde banka ödemeyi garanti eder.
Letter of Credit (L/C): A documentary payment method where the buyer's bank guarantees payment to the seller upon presentation of compliant documents.
Tehlikeli Madde (DG / IMDG) (DG/IMDG)
Taşıma sırasında risk oluşturabilecek patlayıcı, yanıcı, toksik vb. maddeler. Denizde IMDG, havada IATA DGR, karada ADR kurallarına tabidir.
Dangerous Goods (DG / IMDG): Substances posing risk during transport: explosives, flammables, toxics etc. Governed by IMDG (sea), IATA DGR (air), ADR (road). Special labelling required.
AIS (Otomatik Kimlik Sistemi) (AIS)
Gemilerin konumlarını, hızlarını ve gidişatlarını gerçek zamanlı olarak yayınladığı VHF tabanlı sistem. MarineTraffic ve VesselFinder gibi platformlar AIS verilerini kullanır.
AIS (Automatic Identification System): VHF-based system through which vessels broadcast their position, speed and heading in real time. Platforms like MarineTraffic and VesselFinder use AIS data.
POL / POD (POL/POD)
POL (Port of Loading): Yükleme limanı. POD (Port of Discharge): Boşaltma/varış limanı. Konşimento ve navlun tekliflerinde mutlaka belirtilmesi gereken temel parametreler.
POL / POD: POL (Port of Loading): the port where goods are loaded onto the vessel. POD (Port of Discharge): destination port. Essential parameters on B/L and freight quotes.
HS Kodu (Gümrük Tarife Kodu) (HS CODE)
Dünya genelinde malların sınıflandırılmasında kullanılan 6–10 haneli uluslararası kod sistemi. Gümrük vergisi oranı, kota ve yasak uygulamaları HS koduna göre belirlenir.
HS Code (Harmonized System): An internationally standardized 6–10 digit code used to classify goods worldwide. Customs duty rates, quotas and restrictions are determined based on the HS code.
IMO Numarası (IMO)
Her gemiye Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) tarafından verilen, geminin ömrü boyunca değişmeyen 7 haneli benzersiz tanımlama numarası.
IMO Number: A unique 7-digit identification number assigned by the International Maritime Organization (IMO) to each vessel — it never changes throughout the ship's life.
Besleme Gemisi (Feeder Vessel) (FEEDER)
Küçük limanlardan ana liman (hub) limanlarına yük taşıyan küçük/orta boy konteyner gemisi. Yük, hub limanda ana gemiye (mother vessel) aktarılarak uzak rotalara devam eder.
Feeder Vessel: A small/mid-size container ship that carries cargo from smaller ports to a main hub port. At the hub, cargo is transshipped onto a mother vessel for long-haul routes.
Ana Gemi (Mother Vessel) (MV)
Okyanus aşırı ana hatlarda çalışan büyük konteyner gemisi. Hub limanlarda besleme gemilerinden (feeder) yük toplar ve uzak destinasyonlara taşır. Tüm yükü her limana uğramaz.
Mother Vessel: A large container ship operating on main ocean trade lanes. It collects cargo from feeder vessels at hub ports and carries it to distant destinations without calling every port.
Master / House Konşimento (MBL / HBL) (MBL/HBL)
MBL (Master B/L): Taşıyıcı hattın forwarder’a düzenlediği ana konşimento. HBL (House B/L): Forwarder’ın gerçek gönderici/alıcıya düzenlediği konşimento. Konsolide yüklerde ikisi birlikte kullanılır.
Master / House Bill of Lading (MBL / HBL): MBL (Master B/L): issued by the carrier line to the freight forwarder. HBL (House B/L): issued by the forwarder to the actual shipper/consignee. Both are used together in consolidated shipments.
Konteyner Sahası (Container Yard — CY) (CY)
Limanda dolu ve boş konteynerlerin istiflenip bekletildiği saha. CY/CY teslim, konteynerin sahadan sahaya (FCL) taşındığı anlamına gelir.
Container Yard (CY): The port area where full and empty containers are stacked and stored. A CY/CY term means the container is moved yard-to-yard (FCL).
Konteyner Yükleme İstasyonu (CFS) (CFS)
Parsiyel (LCL) yüklerin konteynere konsolide edildiği veya konteynerden boşaltıldığı (dekonsolidasyon) tesis. Farklı göndericilerin yükleri burada birleştirilir.
Container Freight Station (CFS): A facility where less-than-container (LCL) cargo is consolidated into or unpacked (deconsolidated) from containers. Cargo from different shippers is combined here.
MMSI (Deniz Mobil Servis Kimliği) (MMSI)
Gemiye atanan 9 haneli benzersiz telsiz tanımlama numarası. AIS ve dijital telsiz haberleşmesinde geminin kimliğini belirtir. IMO numarasından farklı olarak bayrak/sahip değişiminde güncellenebilir.
MMSI (Maritime Mobile Service Identity): A unique 9-digit radio identifier assigned to a vessel. Used in AIS and digital radio to identify the ship. Unlike the IMO number, it can change with flag/ownership changes.
Özet Beyan (ENS — Entry Summary Declaration) (ENS)
AB’ye giren yükler için varıştan önce gümrüğe elektronik olarak sunulan güvenlik/emniyet beyanı (ICS2 sistemi). Taşıyıcı veya temsilcisi tarafından belirli süre içinde verilir.
Entry Summary Declaration (ENS): A security/safety declaration filed electronically to customs before cargo enters the EU (ICS2 system). Submitted by the carrier or representative within set deadlines.
EUR.1 Dolaşım Belgesi (EUR.1)
AB ve serbest ticaret anlaşması olan ülkelerle tercihli gümrük indiriminden yararlanmak için düzenlenen menşe ispat belgesi. İhracatçı başvurur, gümrük onaylar; ürünün menşe kurallarını karşılaması gerekir.
EUR.1 Movement Certificate: A proof-of-origin document issued to claim preferential customs duty under EU/FTA agreements. The exporter applies and customs endorses it; the goods must meet origin rules.
Dara / Net Yük (Tare / Payload) (TARE)
Dara (tare): boş konteyner/araç ağırlığı. Net yük (payload): taşınabilecek maksimum yük. Brüt (gross) = dara + net yük. Konteyner kapısında yazan dara, ağırlık beyanında (VGM) kullanılır.
Tare / Payload: Tare: the empty weight of a container/vehicle. Payload: the maximum cargo it can carry. Gross = tare + payload. The tare printed on the container door is used in the VGM weight declaration.
Teslim Kanıtı (Proof of Delivery — POD) (POD)
Malların alıcıya teslim edildiğini kanıtlayan, alıcının imza/kaşesini taşıyan belge. Tahsilat, hak ediş ve uyuşmazlık çözümünde delil olarak kullanılır.
Proof of Delivery (POD): A document bearing the consignee’s signature/stamp proving the goods were delivered. Used as evidence in collections, billing, and dispute resolution.
SCAC (Standart Taşıyıcı Alfa Kodu) (SCAC)
Taşıyıcı şirketleri tanımlayan 2-4 harfli benzersiz kod (NMFTA tarafından verilir). ABD’ye yönelik AMS/ISF beyanları ve EDI mesajlarında taşıyıcıyı belirtmek için zorunludur.
SCAC (Standard Carrier Alpha Code): A unique 2–4 letter code identifying carriers (issued by NMFTA). Required to specify the carrier in US-bound AMS/ISF filings and EDI messages.
SOC / COC (Konteyner Sahipliği) (SOC/COC)
COC (Carrier Owned Container): taşıyıcıya ait standart konteyner. SOC (Shipper Owned Container): yükletene/gönderene ait konteyner. SOC, demuraj/detensiyon risklerini azaltır veya hat boş konteyner sağlayamadığında kullanılır.
SOC / COC (Container Ownership): COC (Carrier Owned Container): the standard container owned by the line. SOC (Shipper Owned Container): owned by the shipper. SOC reduces demurrage/detention risk or is used when the line cannot supply empties.
